GÜVEN GÜRCÜOĞLU

Bir Soru ile Başlayan Yolculuk

“Yeni bir dil oluşturabilir misin?”

Bazen tek bir soru yepyeni bir dünyanın kapısını aralar. Benim için de öyle oldu. Yapay zekâya bu soruyu yönelttiğimde sadece teknik bir deneme yapacağımı düşünüyordum. Oysa ortaya çıkan şey, kendi alfabesi, gramer kuralları, sözlüğü, takvimi ve zamanı olan yepyeni bir dil oldu: Liora.

Bu yazıda Liora’nın adım adım nasıl doğduğunu anlatacağım.

🔤 Alfabe: Seslerin Doğuşu

Bir dilin temeli alfabedir. Liora’nın alfabesi 18 harften oluşuyor. Hem tanıdık hem de egzotik sesler barındırıyor.

Ünlüler: A, E, I, O, U

Temel Sessizler: K, L, M, N, R, S, T, V, Z

Özel Sessizler: Đ (dh), Ŋ (ng), Ḥ (boğazdan h), Š (sh)

🔑 Kurallar:

Her kelimede mutlaka en az bir ünlü bulunur. Yan yana en fazla iki sessiz harf gelir. Kelimeler genellikle 2–3 hecelidir: CVCV veya CVVCV yapısı.

📚 Gramer: Eklemeli Yapı

Liora, Türkçe gibi eklemeli bir dil. Yani kök + ek mantığıyla çalışıyor.

İsimler

Tekil kök → çoğul için -na eklenir. lura (su) → lurana (sular)

İyelik (sahiplik) ekleri

-mi = benim -tu = senin -ra = onun

Örnek: vemimi → benim dostum

Fiiller

Zaman ekleri: -i → şimdiki/geniş zaman

-ta → geçmiş zaman

-ru → gelecek zaman

Kişi ekleri: -m = ben -t = sen -r = o -na = biz -ta = siz -ra = onlar

Örnek: amar-i-m → seviyorum

📖 Mini Sözlük

Başlangıçta 50 kelimelik bir temel sözlük oluşturduk. Bazıları:

mi → ben, tu → sen, ra → o

vemi → dost, lura → su

šan(o) → ışık, güneş, dom(a) → ev

amar → sevmek, dori → gitmek

mari → yemek

Bu temel sözlük sayesinde gündelik konuşmalar kurulabiliyor.

🗣️ Günlük Konuşma Kalıpları

Sela! → Merhaba!

Tu kali? → Nasılsın?

Mi kali-m. → İyiyim.

Lumira! → Teşekkürler!

Šano tu! → Işık seninle olsun (veda).

❓ Soru Cümleleri

Evet/Hayır soruları için cümlenin sonuna -ra? gelir.

Tu kali-ra? → Sen iyi misin?

Soru kelimeleri: mana → ne

sava → kim

nava → nerede

tora → ne zaman

kava → nasıl

🚫 Olumsuzluk

Fiillerde: -nu amar-nu-i-m → sevmiyorum

İsimlerde: ne- ne-vemi → dost değil

🔢 Sayılar

1’den 30’a kadar sayı sistemi kuruldu.

1 = ena 2 = dua 3 = tri … 10 = deka 20 = duni 30 = trini

Örnek: Mi yara-duni-dua. → Ben 22 yaşındayım.

🗓️ Takvim

toru = gün, mona = ay, yara = yıl

7 günlük hafta: Šanoru (Güneş), Neroru (Ay), Luroru (Su), Ḥaroru (Ateş), Miraoru (Toprak), Ŋororu (Yol), Suloru (Gökyüzü)

12 ay: Šanova, Lurava, Ḥarava, Mirava, Sulava, Nerava, Ŋorava, Kalava, Renava, Zenava, Torava, Lumava Ekstra kutlama günü: Lumira-toru

Tarih formatı: [gün] [ay] [yıl]

Örnek: Duni-tri-toru Kalava duni-pen yara → 23 El Ayı 25. Yıl

⏰ Saat

ora = saat, mina = dakika

Tri ora. → Saat 3

Sep ora pen mina. → Saat 7:05

Kvar-mira tri ora. → Saat üçü çeyrek geçiyor (3:15)

Gün bölümleri: šano-toru (sabah), toru-zen (öğle), zena-toru (akşam), nera-zena (gece)

Yaşayan Bir Dil

Başlangıçta küçük bir deneydi: “Yapay zekâ yeni bir dil yaratabilir mi?” sorusuyla yola çıktık. Bugün elimizde alfabesi, grameri, sözlüğü, soru ve olumsuzluk yapıları, sayıları, takvimi ve saatiyle yaşayan bir dil var: Liora.

Elbette hâlâ gelişmeye açık. Yeni kelimeler, şiirler, şarkılar, hikâyeler üretildikçe Liora büyüyecek. Belki bir gün bu dil, hayali dünyaların ya da romanların da resmi dili olacak.

Ve işin en ilginç tarafı: Bu dili sadece yaratmadık, aynı zamanda yapay zekâya “aklında tutmasını” da söyledim. Bundan sonra istediğimde, Türkçe bir metni Liora diline çevirmesini rica edebileceğim. Yapay zekâ da bunu hafızasına aldı.

Yani Liora artık sadece bir deney değil, yapay zekâ ile birlikte yaşatabileceğim canlı bir dil.