GÜVEN GÜRCÜOĞLU

Biliyorsunuz, dün son Papa vefat etti ve tüm dünyada dikkatle takip edilen görkemli bir tören düzenlendi.

Şimdi gözler, yerine seçilecek yeni Papa’ya çevrilmiş durumda.

Ben de bu gelişmeden ilham alarak, her pazar farklı konulara değindiğim “Pazar Okumalığı” köşemde bugün sizleri biraz tarihin tozlu sayfalarına götürmek istedim. Papa seçimleriyle ilgili pek bilinmeyen, hatta kulağa biraz efsane gibi gelen ilginç bir konu var: Papaların testis testi efsanesi.

Peki bu ritüelin arkasında yatan hikaye ne? Zamanında erkek kılığına girerek Papa olduğu söylenen Kadın Papa Joan kimdi? Tüm bu soruların izinde, 2009 yapımı Die Päpstin (Pope Joan) filmine de değinerek keyifli bir okuma hazırladım.

Katolik dünyasının en büyük makamı olan Papalık, yüzyıllardır pek çok ritüel ve gelenekle çevrili. Bunlardan biri ise kulağa oldukça ilginç gelen ve birçok kişinin duyduğunda şaşkınlıkla karşıladığı bir efsane. Papaların testis testinden geçirildiği iddiası.

Peki, gerçekten Papa seçilen biri cinsiyet kontrolüne tabi tutuluyor muydu? Bu ilginç ritüelin kökeninde kim var? İşte tüm yollar bizi tarihin en gizemli figürlerinden biri olan Kadın Papa Joan’a götürüyor.

Kadın Papa Joan: Efsane mi, Gerçek mi?

Orta Çağ’ın karanlık sokaklarında anlatılan bir hikaye, Katolik dünyasını yüzyıllardır meşgul ediyor: Papa Joan (Johanna). Rivayete göre 9. yüzyılda, Joan adında son derece zeki ve bilgili bir kadın, erkek kılığına girerek kilise hiyerarşisinde hızla yükselmiş ve sonunda Papa olmayı başarmıştı. Ancak kimliğinin ortaya çıkışı dramatikti. Hikayeye göre Papa Joan, bir geçit töreni sırasında doğum yapınca kadın olduğu anlaşılmış ve bu skandal Katolik tarihine kazınmıştı.

Her ne kadar Vatikan bu hikayeyi reddetse de, yüzyıllar boyunca Papa Joan’ın varlığı halk arasında konuşuldu, sanat eserlerine, kitaplara ve filmlere ilham verdi.

Testis Testi Nereden Çıktı?

Papa Joan efsanesinden sonra, kilisenin bir daha böyle bir “skandal” yaşamamak adına Papaların cinsiyetini kontrol etmek için özel bir ritüel geliştirdiği öne sürülür. İddiaya göre, yeni seçilen Papa, oturma kısmı delik olan mermer bir sandalyeye oturtulur ve bir diakon (yardımcı din adamı), Papa’nın erkekliğini fiziksel olarak kontrol edermiş.

Ardından da ünlü cümle söylenirmiş:

“Duos habet et bene pendentes.”

(“İki tanesi var ve güzelce sallanıyor.”)

Bu ritüelin ardından Papa’nın gerçekten “erkek” olduğu ilan edilirmiş.

Elbette tarihçiler bu hikayeyi büyük ölçüde bir efsane olarak değerlendiriyor. Delikli sandalyelerin aslında farklı amaçlarla kullanıldığı ve bu testin hiçbir zaman resmi bir uygulama olmadığı düşünülüyor. Ancak, Papa Joan’ın yarattığı korkunun ve bu tür söylentilerin halk arasında nasıl yayıldığını görmek, Orta Çağ’ın toplumsal yapısı hakkında bize ipuçları veriyor.

2009 Yapımı Die Päpstin (Pope Joan): Efsanenin Sinemaya Yansıması

Papa Joan efsanesi, yüzyıllardır dilden dile dolaşırken, 2009 yılında etkileyici bir sinema uyarlamasıyla yeniden gündeme gelmişti: Die Päpstin (Pope Joan).

Sönke Wortmann’ın yönetmenliğini üstlendiği bu Alman yapımı film, Donna Woolfolk Cross’un aynı adlı romanından uyarlanmış olup, Papa Joan’ın hikayesini dramatik bir şekilde beyaz perdeye taşınmıştı.

Filmde, Joan’ın çocukluğundan itibaren bilgiye olan tutkusu, erkek egemen bir dünyada var olma mücadelesi ve sonunda Papa oluşuna kadar uzanan destansı yolculuğu anlatılıyor. Die Päpstin, sadece bir efsaneyi anlatmakla kalmıyor, aynı zamanda Orta Çağ Avrupa’sında kadının yeri, dinin baskıcı yapısı ve bireysel özgürlük temalarını da başarıyla işliyor. Film hakkında daha detaylı bilgi istiyorsanız film tavsiyeleri verdiğim Instagram hesabım rafine filmlerde bulabilirsiniz.

Efsaneler, Gerçekler ve Bugün

Gerek Papa Joan efsanesi, gerekse “testis testi” söylentileri, tarihin sadece belgelerle değil, aynı zamanda toplumların korkuları, söylentileri ve efsaneleriyle de şekillendiğini gösteriyor. Bugün böyle bir ritüelin uygulanmadığını bilsek de, Papalık makamı hâlâ çoğu insanın ilgisini çeken, kimileri içinse tartışma konusu olan bir yapı.

Biliyorsunuz, her Pazar Okumalığı’nda sadece ilginç konulara değinmekle kalmıyor, aynı zamanda konuyla bağlantılı kitap önerilerinde de bulunuyorum.

Eğer Vatikan’ın kapalı kapılar ardındaki işleyişi, Papalık seçimleri ve tarihteki bilinmeyen detaylar ilginizi çekiyorsa, rahmetli Aytunç Altındağ’ın Bilinmeyen Vatikan kitabı mutlaka kütüphanenizde olmalı. Altındağ, Vatikan’a dair merak edilenleri akıcı bir dille anlatıyor ve Papalık makamının nasıl işlediğine dair derinlemesine bilgiler sunuyor.

Öte yandan, yukarıda bahsettiğimiz Kadın Papa Joan (Yoanna) efsanesi ilginizi çektiyse, bu hikayeyi edebi bir dille keşfetmek isteyenler için Emmanuel Rhoidis’in Kadın Papa Yoanna adlı eseri de harika bir tercih olacaktır. Türkçeye çevrilen bu kitap, efsanenin tarihsel ve kültürel boyutlarını keyifli bir anlatımla sunuyor.

Eğer bu ilginç hikayeyi daha derinlemesine keşfetmek isterseniz de bu efsanenin yukarıda bahsettiğim filminde de efsaneye dair güzel bir anlatı var: Die Päpstin Papa Joan’ın cesaret dolu hikayesini izlerken, bir efsanenin nasıl çağlar boyunca yaşadığını göreceksiniz.

Papa Joan’ın gerçek olup olmadığı hâlâ tartışmalı. Ancak tarih, bazen gerçeklerden çok, anlatılanların gücüyle şekillenir. Ve bu anlatılar, kültürümüzün, sanatımızın ve merakımızın temel taşlarından biridir.

“Tarihin tozlu raflarında gerçek mi, yoksa sadece iyi kurgulanmış bir hikaye mi olduğu belirsiz kalan nice karakter var. Papa Joan da onlardan biri… Peki ya sizce? Gerçek olabilir mi?”

#PazarOkumalığı #Papa #Pope #PopeJoan #DiePäpstin #Vatikan #Film #BilinmeyenVatikan #Kitap