Son İstanbul seyahatimde gezdiğim gördüğüm noktalardan biri de Aşiyandaki Tevfik Fikretin evinin yer aldığı Aşiyan Müzesi oldu. Tevfik Fikret ve yaşadığı döneme dair bilgiler de alabildiğim, Atatürk’ün Tevfik Fikret’in ölümünün 3. Yılında burada bulunan mezarını ziyaret edip, hatıra defterine “Eğilmeyen bir başın huzurunda hürmetle eğiliyorum.” diyerek Fikret’in “ Kıran da olsa kırıl fakat eğilme sakın” şiirini andığı yerdeydim.
Tabi böylesi müzeleri gezerken, evin sahibini ve eserlerini anlamak dışında yaşadığı çevreyi ve etkileşime geçtiği kişileri de öğrenme şansına sahip oluyorsunuz. 2. Katta Tevfik Fikret’in öldüğü, yatağının da bulunduğu yatak odasında bir yüz maskı dikkatimi çekiyor. Türkiye’de ilk defa ölen birisinin yüzünün maskı alınmış. Maska baktığımda Tevfik Fikret’in yüzünü görmemin yanında maskı yapan kişi dikkatimi çekiyor: “Mihri Müşfik Hanım”. Zira Mihri Müşfik Hanım Mihri Rasim olabilirdi. Müzede verilen sesli rehberden de dinlediğim gibi tahminim doğru çıkıyor ve hemen not alıyorum.
Mihri Rasim önemli bir ressam şüphesiz. Sanata ilgi duyanlar onun harikulade portre resimlerini hatırlayacaktır. Lakin burada not almamı sağlayan şey kadının adının çok da olmadığı kadının yavaş yavaş Cumhuriyetle beraber ortaya çıktığı bir dönemde Tevfik Fikret ve yazar çevresi ile içli dışlı olan bir kadın oluşu. Memlekete dönüp kısa bir araştırma yapınca sadece bir ressam değil bir “Asil Kadın” portresi karşıladı beni. Bu pazar okumalığında da sizlere Mihri Müşfik Rasime dair yaptığım araştırmalardan bir kesit sunmak istiyorum. Gelin bu değerli ressamın mini biyografisine beraber eğilelim.
Mihri Rasimin soyu Gürcistan Krallığı içerisindeki iç karmaşayla ortaya çıkmış Abhazya Krallığından geliyor. Babası Ahmet Rasim Beyi ailesi ülkesindeki iç karışıklıktan dolayı halalarının yanına Osmanlı sarayına yolluyor. 8 yaşında geldiği sarayda eğitimler aldıktan sonra Galatasaray mektebinde eğitim görüyor ve sağlık bakanı oluyor. Burada tanıştığı kendisi gibi Abhaz olan bir kadınla evleniyor. Çiftin bu evliliğinden 3 çocuk dünyaya geliyor. Bunlardan biri de Mihri Hanım.
Mihri Rasimin sanata olan merakı ve yeteneği erken keşfediliyor. Sarayın ressamı Zonaro’dan eğitimler alması sağlanıyor. Sonrasında Romaya gidiyor orada eğitimler alıyor. Yurda döndükten kısa süre sonra Parise gidiyor. Çok değerli ressamlardan eğitimler alıyor. Burada Franz Halz’ın aslı Paris Louvre müzesinde yer alan “Çingene Kız” adlı eserinin kopyası ile mansiyon ödülü alıyor. Eser resim ve heykel müzesinde Osmanlı bölümü Elvan-ı Nakşiye koleksiyonunda sergilenmekte.
Tekrar yurda döndüğünde İnegöllü Selami Beyle evleniyor. İnas Sanayi-i Nefise Mektebinde ve Kız Öğretmen okulunda eğitimler veriyor. Özellikle kız çocuklarının okuması için ne varsa yapıyor. Portrelerine de devam eden Mihri Hanım Şişlideki evini atölyeye çeviriyor. Mihri Hanımı belki de dönemin ressamlarından ayıran en önemli nokta çağdaş resim sanatında ısrarcı oluşu. Şişlideki evinde canlı modellerle yaptığı çalışmalar bunun en önemli göstergesi. Tabi o dönem için fazla modern bulunan bu çalışmalar birilerini de rahatsız ediyor şüphesiz. Canlı modellerin kadın erkek farketmeksizin Şişlide bir eve giriş yapması olacak iş değil. Çevrenin bu tepkisinin yanında eşinin ailesinin de tepkisiyle karşılaşıyor Mihri Hanım. Eşi Selami Bey eşine tutku ile bağlı olsa da büyükannesinin dindar bir aile olduklarını ve bunun yakışık olmayacağını söylemesi ile eşinden ayrılıyor. Selami Beyin ayrıldıktan sonra bile çok sevdiğini her yerde dillendirdiği de söyleniyor.
Çağdaş ressam olunca ve sanatla iç içe olunca Mihri Hanımın da çevresi genişliyor. Aydınlarla arkadaş olduğu bu dönemde Tevfik Fikretlerle Hüseyin Cahitlerin dünyasına da giriyor Mihri Hanım. Yakın arkadaş olduğu Tevfik Fikretin öldükten sonra aldığı yüz maskı da bunun en önemli göstergesi.
Mihri Hanım’ı özel yapan bir diğer şey de önemli kişilerin portresini yapması değil önemsediği kişilerin resimlerini yapması. Zira uzun yıllar sarayda kalmasına rağmen paşaların resimlerini yapmak yerine Cumhuriyetin ilk yıllarında bir Atatürk portresi yapmıştır. Türkiye’den gelen gençlerin Roma’da iyi bir sanat eğitimi alıp yurda dönmeleri için Roma’da bir okul açma fikrini Mustafa Kemal’e anlattığı dönemde Roma’da Atatürk’ün portresini yapmıştır. Bu resim 1927 de Roma büyükelçiliği tarafından Ankara’ya götürülmüş.
Roma’da gerçekleştireceği projeyi hayata geçiremeyen Mihri Hanım yurda döndükten sonra Amerikadaki Rollins College’e kabul alıyor. Burada Amerikalı zengin bir adamla 2. evliliğini yapıyor. Rollins College’de yaptığı Edison portresi College de yer alan Fine Arts Museum da sergileniyor.
Sırf bununla da kalmayan Mihri hanım o dönem Amerika’nın en önemli magazin dergilerinin de kapaklarını yapıyor. Bu nedenledir ki Mihri Hanım’ın gün yüzüne çıkmayan 150 den fazla portre resmi olduğu söyleniyor.
Sayısız ünlünün portresini kapaklara nakşeden Mihri Hanım kısa zamanda Amerikada da kendini kabul ettiriyor. College’de kazandığı paraların bir kısmını da Türkiye’deki yeğenlerine ve çeşitli yarışmalara göndermiş.
Ömrünün son yıllarını da Amerikada geçiren Mihri Hanım’ın 1886 da Kadıköyde başladığı hayatı 1954 te Newyork’ta son buluyor.
Yazımı sonlandırmadan önce bu araştırmaya vesile olan Aşiyan Müzesi hakkında da ufak bir bilgi vermek isterim. Müze Pazartesi günleri hariç her gün 09:00-17:00 arası hizmet veriyor. Müthiş manzarasının dışında Tevfik Fikreti ve yaşadığı dönemi anlamak açısından oldukça bilgilendirici bir müze. Müze görevlilerine de artı parantez açmalıyım. Oldukça sıcak kanlı bir karşılamanın yanında alabileceğim hizmetleri -ki hepsi ücretsiz- tane tane anlattığı için görevli hanımefendiye müteşekkirim. Evin, içindeki eşyaların, dışarıda yer alan mezarın dışında müthiş bir korusu var. Burada da yürüyüş yapabilirsiniz. Gezecek olanlara şimdiden iyi geziler.
#GezdimGördümAraştırdım #AşiyanMüzesi #TevfikFikret #MihriMüşfikRasim #Ressam #Gezi
Bir Cevap Yazın