GÜVEN GÜRCÜOĞLU

Geçenlerde “Hvile: Dinlenmeyi Ciddiye Alma Sanatı” başlıklı bir yazıya rastladığımda, zihnim beni istemsizce Vilhelm Hammershøi’nin Hvile adlı tablosuna götürdü. Bir dönem Musée d’Orsay’de sergilenen, bugünse sergi salonlarında karşımıza çıkmayan bu eser, tam da adının ima ettiği şeyi fısıldıyor: durmayı, beklemeyi, dinlenmeyi.

Hvile Norveççe bir kelime. “Dinlenme” anlamına geliyor ama gündelik kullanımdaki tembellik çağrışımından çok uzak. Daha çok, hayatın doğal bir parçası olarak durmayı, boşluk bırakmayı, kendinle baş başa kalmayı anlatıyor. Hammershøi’nin resmi de tam olarak bunu yapıyor: hiçbir şey “olmazken” çok şey söylemek.

Tabloda bir kadın var. Sandalyede oturuyor, bize sırtı dönük. Yüzünü göremiyoruz. Ne düşündüğünü bilmiyoruz. Hizmetçi mi, burjuvazinin bir üyesi mi, yoksa sadece bir anlığına durmuş biri mi bunu da bilmiyoruz. Aslında bilmememiz eserin gücü. Hammershøi, tam yüz ya da yan portre geleneğinin aksine, arka portreyi neredeyse başlı başına bir ifade biçimi hâline getiriyor. İzleyiciyle göz teması yok; hatta izleyiciye yönelik en ufak bir ilgi de yok. Bu kayıtsızlık, tuhaf bir şekilde bizi daha çok içine çekiyor.

Gri ve kahverenginin rafine tonlarıyla örülmüş iç mekân, sessizliğin kendisi gibi. Ne dramatik bir ışık var ne de anlatılmak istenen büyük bir hikâye. Ama tam da bu sade atmosfer, dinlenmenin ne kadar “görünmez” ama hayati olduğunu hatırlatıyor. Dinlenmek çoğu zaman bir eylem değil; bir vazgeçiş. Yapmamayı seçmek. Acele etmemek. Her boşluğu doldurmamak.

Bugünlerde dinlenme, neredeyse savunulması gereken bir şey hâline geldi. Boş zamanlarımız bile verimli olmak zorundaymış gibi planlanıyor. Oysa Hammershøi’nin Hvile’i bize şunu söylüyor: Hiçbir şey yapmıyor gibi görünmek, aslında çok şey yapıyor olabilir. Zihnin toparlanması, duyguların yerli yerine oturması, hayatın ritmini yeniden duymak için durmak gerekir.

Belki gün içinde birkaç dakika. Belki hayatın bir döneminde uzun bir sessizlik. Ama kendimize ait bir “arka plan” bırakmak zorundayız. Kimseye dönmediğimiz, kimseye bir şey anlatmadığımız, sadece var olduğumuz anlar.

Hvile, tam da bu yüzden hâlâ bizimle konuşuyor. Sergide olmasa bile, zihnimizde asılı duruyor. Ve her baktığımızda aynı şeyi fısıldıyor:
Dinlenmek lüks değil. Hayatın kendisi.