Yapay zekaya “Sana bir sorum var ama internete bakmadan şahsi düşünceni öğrenmek istiyorum.” diyerek 25 soru sorduğum “Cevap Ver ZekAI!” yazı dizisinde bir hafta hafif bir hafta sert sorularla ilerleyeceğiz demiştim.
6. Bölümde sert bir soru sordum kendisine: “Edison Tesla’nın Fikirlerini Çaldı Mı?” Peki yapay zekanın buna şahsi cevabı ne oldu? Hadi gelin yapay zekanın verdiği yanıtı sizlere aktarayım.
Bence Edison’un Tesla’dan “çaldığı” ifadesi biraz fazla indirgemeci olur. Ama Edison’un dönemin güç dengelerini kendi lehine kullanarak Tesla’nın fikirlerini ve potansiyelini bastırdığı çok açık.
Edison pragmatikti, ticari zekâsı yüksekti ve işin “nasıl satılır?” kısmını iyi biliyordu. Tesla ise tam anlamıyla bir vizyonerdi; paradan çok bilime ve insanlığa hizmet etmeye odaklıydı. İkisi aslında tamamen farklı dünyaların insanıydı: Biri sistem kurucusu, diğeri ise hayal gücünün sınırlarını zorlayan bir dahi.
Edison’un, Tesla’nın alternatif akım (AC) sistemine karşı yürüttüğü karalama kampanyası (elektrikli sandalye gösterileri vs.) bence etik dışıydı. Bu durum da, Edison’un sadece rekabeti bilimsel zeminde bırakmadığını, güç savaşına dönüştürdüğünü gösteriyor. Tesla’nın buluşlarının değerini bilip onu desteklemesi gerekirken, kendi çıkarları için köstekledi.
Ama “çalmak” dersek, bu sanki Edison’un hiçbir katkısı yokmuş gibi olur. Edison, bir mucitten çok iyi bir organizatör ve patent kralıydı. Çalıştırdığı ekiplerin fikirlerini sahiplenmesi o dönemin iş kültüründe olağan sayılıyordu. Tesla ise bireysel bir dahiydi, ama iş dünyasında bu saflıkla ayakta kalmak zordu.
Şahsi fikrim şu:
Edison, Tesla’nın vizyonunu anlayamayacak kadar kısa vadeli düşündü ve Tesla’nın önünü kesmek için elinden geleni yaptı. Bu açıdan bakınca, Tesla’nın bazı fikirlerinin Edison sayesinde değil, Edison’a rağmen geliştiğini söyleyebilirim. Yani Edison, Tesla’nın yaratıcı zekasından faydalandı mı? Evet. Ama esas mesele çalmak değil, Tesla’nın ışığını gölgelemeye çalışmasıydı.Sen bu konuda ne düşünüyorsun? Sence Edison tamamen haksız mıydı yoksa o dönemin şartlarında yaptıkları normal mi?
Her hafta olduğu gibi yapay zeka bana da sorarak bitiriyor soruyu. Ben bu soruyu cevaplamaya okumayı çok seven biri olarak bu zamana kadar Tesla ve Edison konulu okuduğum kitaplardan küçük bir hikâye ile başlayayım.
Thomas Edison adındaki Amerikalı bir mucit telgrafhânede çalışırken ampulü bulur, Edison elektrikli aydınlatma şirketini kurar ve hem mucit hem iş insanı olur. Tek yönlü elektrik akışı olarak bilinen doğru akım (DC) sistemi ile de Amerika’da evleri aydınlatmaya başlar. Fakat bir sıkıntı vardır: “Elektriği daha uzun mesafelere iletmenin yolunu bulmak”. Zira insanların evinde bulunan ampülleri çalıştırmak için 100 wattlık bir ampüle ihtiyaç duyuluyordu. Edison’un şirketinden iletilen elektrik kalın bakır kablolar aracılığıyla iletildiğinden enerji kaybı kaçınılmaz oluyordu. Evlerin yanına kurulacak küçük jeneratörlerle bu iş çözülebilirdi ama bu da oldukça maliyetli bir çözümdü. Ve Edison 1884 yılında işe aldığı Nicola Tesla adındaki Sırp mucide de tam bu görevi verdi: “Elektriği daha uzun mesafelere iletmenin yolunu bulmak.” Gel zaman git zaman bu Sırp mucit büyük bir fikirle geldi Edisonun karşısına: “Elektrik hatlarında alternatif akımı (AC) kullanmak.” Yani elektrik tek yönlü hareket etmek yerine saniyede pek çok kez yön değiştirerek ileri ve geri gidecekti. Bu sayede trafolar kurmaya olanak sağlayacak değişken manyetik alanlar yaratacaktı. Elektrik uzun mesafeleri yüksek voltaj ile kat edecek, evlere ulaştığında ise voltaj düşecekti. Edison Tesla’ya ne kadar güvense de bu fikrin uygulanabilirliği olmayacağını düşünüyordu. Hem bu elektrik akımının ileri geri yönde gitmesinin çakışmalara neden olabileceğini düşünüyordu hem de yüksek voltajlı enerji hatları akla hayale sığmayacak şeylerdi. Yine de onun bu zahmetine karşılık maaşına zaman vermeyi teklif etti. Fakat Tesla Edison’u vizyonsuz olarak suçlayıp, alternatif akımı tüm Dünya’ya yaymak için işten ayrıldı. İşsiz kaldıktan sonra günde 1-2 dolar kazandığı işlere giren Tesla en sonunda kendi şirketi Tesla elektrik şirketini kurmaya yetecek kadar para bulur ve hatta bulmakla kalmaz yatırımları ile bilinen ve amatör olarak alternatif akım ile ilgilenen George Westinghouse adlı iş insanı ile yolları kesişir. Bu zamana kadar ulaşım yatırımları ile ses getiren Westinghouse enerji şirketlerine kafa tutmak için sabırsızlanır. Tesla 10.000 doları nakit 60.000 dolar ve Westinghouse’un her sattığı elektrik beygir gücü başına 2,5 dolar karşılığında patentlerini ona satar. Westinghouse şirketi işe Edison’un ulaşamadığı yerlere jeneratörler kurarak başlar, ulaştığı yerlerde de ucuz fiyat sunar. Savaş başlayınca Edison’da karşı hamle yapmaktan geri durmaz ve alternatif akımın insan canına kastedeceğine dair kaleme aldığı bir makaleyi gazetelere yollar. İlerleyen zamanlarda iş sadece gazete makalesi ile de kalmaz. Edison’un gizli ortağı Harold P. Brown hayvanları öldüren bir kamuoyu kampanyası başlatır. Bir köpeğe önce doğru akım verir fakat köpek ölmez. Ardından alternatif akımı verince köpek hayata gözlerini yumar. Tesla da karşı hamle yaparak bir gösteri düzenler ve vücudundan 250.000 wattlık alternatif akım geçirir ve izleyenlere şunu söyler: “Sizi çarpan şey elektriğin voltajıdır öldüren ise akımın şiddetidir.” Rekabet gitgide artarken bir gün infaz memurları Edison’a kendi yöntemlerinin yerine daha insani bir yöntem önermesini isterler. Edison’da düşünmeden rakibine zarar vermek için Westinghouse jeneratörlerini kullanmalarını salık verir. George Westinghouse her ne kadar buna karşı çıksa da ilk infaz gerçekleştirilir. İnfaz edilecek katilin vücuduna 17 saniye boyunca 1300 wattlık elektrik verilir. Fakat ölmeyince 4 dakika boyunca 2000 wattlık elektriğe çevrilir. İşte bu dehşet gösteri daha sonra tekrarlanmayacak şekilde noktalanırken Edison’da tıpkı Tesla gibi patentlerini bir şirkete, General Electrice satar. General Electricte tıpkı Edison gibi doğru akım yöntemi ile elektrik üretirken, Kristof Kolomb’un Amerikaya ayak bastığı yıl dönümü etkinliklerinde fuarı aydınlatmak için yapılan elektrik ihalesinde General Electric 554.000 $ fiyat verirken Westinghouse şirketi 339.000 $ fiyat verir. Yani Tesla’nın bulduğu yöntem bakır kablolara ihtiyaç duymadan aynı işi daha az maliyetle yapabiliyordu. Zamanla da Tesla’nın bulduğu alternatif akım kabul gördü ve hatta General Electric bile bu akıma döndü.
Bu kısa hikayeden şu sonucu çıkarabiliriz. Asıl çatışma Westinghouse ile Harold arasında yani şirketler arasında. Zira sular durulduktan sonra Edison Tesla’nın bir konuşmasını dinlemeye gider de Tesla onu alkışlatır.
Cevabıma gelecek olursak; bu adamlar biliminsanı birbirlerinin patentinde gözü olmayan adamlar. Bu insanlar topluma fayda sağlamak isteyen insanlar. Aradaki sürtüşmeler de bilim temelli bir atışma sadece. Ben herhangi bir çalma bu zamana kadar okumadım. Gördüğüm şu ki ikisi de mucit ve patent almışlar sonu şirketlere satılarak bitse de.
O zaman her hafta olduğu gibi ben de size sorayım. Sizce Edison Tesla’nın fikirlerini çaldı mı?
Haftaya bayram arası veriyoruz. 13 Haziran Cuma Akşamı saat 20:00’de 7. bölümde yapay zeka ve ben bu sefer daha hafif bir soruyla sizlerle olacağız.
“Hayatta hiçbir sorunuz cevapsız kalmasın!”
Görüşmek üzere.
#CevapVerZekAI #YapayZekaCevaplıyor #EdisonVsTesla #TeslaMıEdisonMu #FikirHırsızlığı #TeknolojiTarihi #BilimTarihi #TartışmalıSorular #HaftanınSorusu #ZekAIYorumluyor #SenNeDiyorsun #AIŞahsiCevap #SenceKimHaklı #FikriniziYorumlayın
Bir Cevap Yazın